عباس اقبال آشتيانى
105
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
مىنوشيدند . اسبان قوى و پرطاقت ايشان شاخهها حتى درختان را مىخوردند و مغول چون قدى كوتاه داشتند در موقع سوار شدن بر اين اسبان بر سه پله بالا مىرفتند . اين طايفه از عموم قوانين محرومند و به هيچ وسيلهء راحتى آشنائى ندارند . از شير و خرس درندهترند ، از پوست گاو قايق مىسازند و ده دوازده عدد از آنها را پهلوى هم مىگذارند . و در شنا و راندن قايق مهارت دارند به شكلى كه از عريضترين و عميقترين رودخانهها بلامانع مىگذرند و وقتى كه براى شرب خون بدست نياورند آبگلآلود تيره را مىآشامند . اسلحهء ايشان عبارت است از يك شمشير يك رويه و يك خنجر و در كشتار نه رعايت زن و مرد مىكنند و نه سن و حالت مردم . غير از زبان خود بلسانى ديگر آشنا نيستند و اين زبان را هم كسى ديگر غير از ايشان نمىفهمد . تا اين ايام دسترسى به آن طايفه ممكن نبود و ايشان هم از مساكن خود قدم فراتر نمىگذاشتند و به همين علت است كه با وجود مراودهء عمومى مردم با يكديگر كسى از آداب و عادات آن قوم اطلاعى نداشت . در موقع كوچ گلهها و زنان خويش را با خود مىبردند و اين زنان نيز در جنگها شركت مىجويند . مغول با اين حال كه شرح داديم بسرعت برق بحدود ممالك عيسوى آمدند و بوسيلهء غارت و قصابى و صدمه هركه را يافتند با - سختترين طرزى كشتند و هركجا قدم گذاشتند آن را به فظيعترين طرزى پايمال كردند و همين كيفيت بود كه مسلمين را به خيال اتحاد با عيسويان انداخت تا شايد بدينوسيله به معيت هم جلوى اين غولان آدمىخوار را بگيرند . » وحشتى كه مردم را در استيلاى مغول گرفته بود نه به اندازهايست كه به وصف درآيد . بعد از شنيدن خبر فجايع ايشان عامهء شرق و غرب عالم در مقابل اين قوم خونريز از حركت بازماندند و جرأت اقدام به هيچ امر حتى گريز نيز نداشتند . ابن الاثير مىگويد : « چنين نقل كردهاند كه يك نفر مغول به قريه يا دربندى كه مردمى فراوان در آن بودند وارد مىشد و يكىيكى ايشان را مىكشت و احدى جسارت آنكه به سمت او دست دراز كند نداشت ، گويند يكى از آن قوم مردى را گرفت و چون براى كشتن او حربهاى نداشت به او گفت سر خود را بر زمين بنه و از جاى خود نجنب . مرد چنين كرد و مغول رفته شمشيرى به كف آورد و او را با آن كشت . « مردى براى من نقل كرد كه من با هفده نفر در راهى مىرفتيم سوارى از مغولان بما رسيد و امر داد كه كتهاى يكديگر را ببنديم ، همراهان من به اطاعت امر